Saopštenje Državne izborne komisije u vezi raspodjele mandata za izbor poslanika u Skupštinu Crne Gore na izborima koji su održani 11. juna 2023. godine

Kada je u pitanju raspodjela mandata izbornim listama, a nakon završenih izbora, kriterijumi i način raspodjele definisani su članom 94 Zakona o izboru odbornika i poslanika kojim je pored ostalog propisano:

„U raspodjeli mandata učestvuju izborne liste koje su dobile najmanje 3% od ukupnog broja važećih glasova u izbornoj jedinici.

Izuzetno od stava 1 ovog člana:

1) izborne liste za izbor poslanika pripadnika određenog manjinskog naroda ili manjinske nacionalne zajednice, naznačenog u izbornoj prijavi ili nazivu izborne liste, u slučaju da ni jedna od njih ne ispuni uslov iz stava 1 ovog člana, a pojedinačno dobiju najmanje 0,7% važećih glasova, stiču pravo na učešće u raspodjeli mandata kao jedna – zbirna izborna lista sa ukupno dobijenim brojem važećih glasova, s tim što će se za obračun mandata priznavati zbrajanje koje obezbjeđuje osvajanje do tri mandata;

2) u slučaju da ni jedna od izbornih lista za izbor poslanika pripadnika hrvatskog naroda u Crnoj Gori ne ispuni uslove iz stava 1 ovog člana i tačke 1 ovog stava, najuspješnija od njih, sa najmanje 0,35% važećih glasova stiče pravo na jedan poslanički mandat.“

Osnovno polazište i duh Zakona je da bi liste učestvovale u raspodjeli mandata moraju osvojiti najmanje 3% važećih glasova. Izuzeci u odnosu na ovaj opšti izborni režim  predviđeni su u cilju poštovanja načela afirmativne akcije pa je za liste određenih manjinskih naroda ili manjinske nacionalne zajednice predviđen niži kriterijum kao i mogućnost zbrajanja ukupnog broja glasova tih lista i učešća u raspodjeli mandata, što je definisano tačkom 1 ovog člana. U okviru ovog podrežima vezano za raspodjelu mandata listama manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajenica, definisan je izuzetak koji važi jedino za izbornu listu za izbor pripadnika hrvatskog naroda u Crnoj Gori. Na taj način tačkom 2 člana 94 eksplicitno je propisano da ukoliko ne ispune uslove iz stava 1 navedenog člana (tj. da ima najmanje 3% od broja važećih glasova) i iz tačke 1 stava 1 tog člana (zbrajanjem ukupnog broja glasova više lista pripadnika istog manjinskog naroda da stekne poziciju da uđe u raspodjelu mandata uz napomenu da na takav način može osvojiti najviše do 3 mandata) najuspješnija lista pripadnika hrvatskog naroda ukoliko usvoji najmanje 0,35 važećih glasova stiče pravo na jedan poslanički mandat.

Kako izborna lista “HGI – Na pravoj strani svijeta” nije ispunila uslov sticanja mandata saglasno stavu 1 i tački 1 člana 94 Zakona, kojom je propisano sticanje mandata pod gore navedenim uslovima, primijenjena je tačka 2 istog člana kojom je propisano da najuspješnija lista za izbor poslanika hrvatskog naroda u Crnoj Gori sa najmanje 0,35% važećih glasova stiče pravo na jedan poslanički mandat. Iz prednjeg nedvosmisleno proizilazi da navedena izborna lista nije ostvarila pravo na sticanje mandata iz stava 1 i tačke 1 člana 94, te je saglasno Zakonu stekla pravo na mandat na osnovu tačke 2 istog člana. Državna izborna komisija imala je u vidu cilj i smisao norme, kao i opšte ustavno načelo afirmativne akcije kojim je garantovano pravo pripadnicima manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica na autentičnu zastupljenost u Skupštini Crne Gore, te da je DIK predmetnu listu utvrdila kao jedinu manjinsku listu pripadnika hrvatskog naroda. Princip afirmativne akcije kada su u pitanju prava manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica opšte prihvaćeno je načelo u međunarodnom pravu, te se primjenom ovog instituta obezbjeđuje mogućnost pripadnicima manje brojnih naroda i manjinskih zajednica na predstavljenost u izbornim tijelima što je osim pravno nesporno i civilizacijska tekovina.

14/06/2023